Göbeklitepe ve Bilinç Sıçraması

Taşların Fısıldadığı Çağ

M.Ö. 9600 civarında, insanlık henüz toprağı evcilleştirmemişken, Güneydoğu Anadolu’da alışılmadık bir şey inşa edildi.
Ne bir barınak, ne bir köy, ne de bir savunma yapısı…

Göbeklitepe.

Devasa T biçimli taş sütunlar, üzerlerinde hayvan kabartmaları ve sembollerle yükseliyordu. Bu yapı, bildiğimiz anlamda “medeniyetin” henüz doğmadığı bir çağda, dünyanın bilinen en eski tapınak kompleksi olarak sahneye çıktı.

Bu tek başına bile bir sorudur.

Zamanın Öncesine Atılmış Adım

Göbeklitepe, tarih anlatısını küçük bir revizyonla değil, doğrudan yerinden ederek değiştirdi.

• Tarımdan önce tapınak:
  İnsanlar önce tanrılar için bir merkez inşa etti, sonra yerleşik hayata geçti. Yani ihtiyaçtan değil, anlamdan doğan bir yapıydı.

• 12 bin yıl önce taş işçiliği:
  Avcı-toplayıcı bir toplum, tonlarca ağırlıktaki taşları kesiyor, taşıyor ve dikiyordu. Bu yalnızca fiziksel bir güç değil, örgütlü bir bilinç gerektirir.

• Semboller ve hayvan figürleri:
  Aslanlar, yılanlar, kuşlar… Bunlar süs değil. Bunlar bir dil. Ama henüz çözülememiş bir dil.

Göbeklitepe, “medeniyet önce karın doyurur” tezini sessizce çürüttü.

Sırlar ve Sıçramalar

Burada olan biten, basit bir inşa faaliyeti değildir.

• Bilinçsel Devrim:
  İnsan zihni, ilk kez doğanın ortasında bir soyut kutsal alan yarattı. Bu, mağara duvarındaki resimden farklıdır. Bu, merkezin bilinçli olarak kurulmasıdır.

• Yılan Kabartmaları:
  Yılan; birçok kültürde ölüm, dönüşüm ve bilgiyle ilişkilendirilir. Derisini değiştiren bir varlık… Göbeklitepe’deki yılanlar, yalnızca hayvan betimi değildir; bir eşik sembolü olabilir.

• Astronomik İddialar:
  Bazı taş dizilimlerinin yıldız kümeleriyle hizalı olabileceği öne sürülür. Akademi bu iddialara temkinlidir; fakat kesin olan şudur: Bu yapılar rastgele değildir.

• Arkeolojik Gerilim:
  Göbeklitepe konuşur, ama net cümleler kurmaz. Taşlar yerinde durur, fakat anlamlarını saklar. Bu da onu güçlü kılar.

Bilincin Eşiğinde: Sıçrama

Göbeklitepe yalnızca taşlardan oluşan bir tapınak değildir.
O, insan bilincinin arkaikten moderne sıçradığı anın donmuş hâlidir.

• Arkaik bilinç:
  Doğa ile bütünlük, hayvanlarla sembolik bağ, ritüel ve mit üzerinden yaşam.

• Modern bilincin tohumu:
  Bir merkez kurmak, kutsalı soyutlamak, anlamı mekâna sabitlemek.

Belki de Göbeklitepe, insanın ilk kez içinden şu düşüncenin geçtiği yerdir:

“Biz yalnızca doğanın parçası değiliz.
Biz, anlamın inşacılarıyız.”

Bu yüzden Göbeklitepe sadece bir arkeolojik alan değildir.
O, bilincin sıçrama tahtasıdır.

Taşların sessizliğinde, insan zihninin ilk yankısını duyarız.