Lebenslangerschicksalsschatz

“Lebenslangerschicksalsschatz” Almanca bir kelime oyunu. Aslında standart bir Almanca sözcük değil; “How I Met Your Mother” dizisinde Alman karakter Klaus’un kullandığı, Türkçeye “ömür boyu kader hazinesi” ya da “ömürlük kader hazinesi” gibi çevrilen bir ifade.

Kelimenin kökeni: “Lebenslang” (ömür boyu) + “Schicksal” (kader) + “Schatz” (hazine/sevgili).
Anlamı: Klaus’un anlattığına göre bu, hayatında karşılaşabileceğin “en doğru kişi” ya da “kaderin en değerli armağanı” anlamında bir kavramdır. Kısacası “hayatının insanı” gibi ama daha kaderci ve derin bir tonda.
Dizideki önemi: Bu kavram, “The One” yani “doğru kişi” anlayışını kültürel ve dilsel bir mizahla aktarmak için kullanılmıştır.

Türkçe okunuşa yakın şekilde yazarsak:

“Ley-bens-lang-ır-şik-zaal-şats”

Lebens → “Ley-bens”
langer → “lang-ır” (Almanca “-er” sonu Türkçedeki gibi “ır/er” diye yuvarlanır)
Schicksals → “şik-zaal” (“ch” burada “ş” ile “h” arası, “ik” Türkçedeki gibi, “saal” uzun “aa” ile)
schatz → “şats”

Ley-bens-lang-ır-şik-zaal-şats

Ne kadar denesem de bir türlü tamamıyla okuyamadığım bir söz dizimi. Aşk gibi..

“Kaderin ömür boyu hazinesi” dediğinde sadece “sevgili” ya da “hayatının aşkı” değil aynı zamanda hayatın sana sunduğu en değerli armağan, ömrün boyunca yanında taşıyacağın ruhsal hazine gibi bir anlam da çıkıyor. Bana sorarsan, bu tabir biraz da “hayatta bir kere karşına çıkan, asla denk gelmeyeceğin eşsiz bir karşılaşma” duygusunu taşıyor.

“Lebenslangerschicksalsschatz” gibi etraftan topladığım bazı diğer kelimeler,

Fernweh (Almanca) → “Uzağa duyulan özlem.” Yolculuğa çıkma, bilinmeyen yerlere gitme arzusu.
Sehnsucht (Almanca) → “Derin ve tatlı bir özlem.” Hem hüzün hem umut barındırır.
Meraki (Yunanca) → “Bir işe ruhunu, kalbini koyarak yapmak.”
Saudade (Portekizce) → “Yokluğunu çektiğin ama hatırlamaktan da vazgeçemediğin şey.”
Wabi-Sabi (Japonca) → “Geçicilikteki güzelliği kabul etmek.” Kusurlu, fanî olanın estetiği.
Mono no aware (Japonca) → “Şeylerin faniliğinden doğan tatlı hüzün.”
Ubuntu (Zulu/Xhosa) → “Ben, biz olduğumuz için varım.” İnsanlığın ortak bağı.

İnsan, bazı duyguları tek bir kelimeyle taşıyamadığını fark ettiği an kelime türetmeye başlar.
Bu, bir süsleme ya da entelektüel oyun değildir; taşan anlamın zorunlu sonucudur.
Günlük dil, iş görmek içindir; yön sormaya, alışveriş yapmaya, açıklamaya yarar.
Ama insanın içinde biriken duygular açıklanmak istemez, yerleşmek ister.
Tarih boyunca bu yüzden, gündelik konuşmada olmayan ama anlamı ağır kelimeler ortaya çıkmıştır.
Kadim kültürlerde bu kelimeler mitlerin, ilahilerin, duaların, hatta sessizliğin içine saklanırdı.
Çünkü o insanlar biliyordu: Bazı hisler anlatılmaz, adlandırılır.
Bugün bu anlatının kaybolmasının nedeni estetik yoksunluk değil, bilinçsel hızlanmadır.

Modern insan aynı anda çok şey hissediyor ama hiçbirine tam olarak temas edemiyor. Antik duygular hâlâ kolektif olarak yaşanıyor; kayıp, özlem, kader, aidiyet, karşılaşma… Ancak bunları kendi dilimizde, kendi ritmimizde mühürleyecek kelimeler üretmeyi bıraktık. Oysa birden fazla kelimenin birleşerek tek bir anlam oluşturması, insanın şunu kabul etmesidir: “Bu duygu bölünemez.” İşte bu tür kelimeler, iletişim kurmak için değil; bilinci dağılmaktan korumak, hissi dağılmadan tutmak için doğar. Estetik değil, zaruret. O kelime ortaya çıktığında aslında şunu söyler: Ben bunu tek başıma taşıyamıyorum; dilim de benimle birlikte derinleşmek zorunda.